ประวัติศาสตร์จีนปลายราชวงศ์ชิงจากภาพข่าวในหนังสือพิมพ์ฝรั่งเศส

บทความชิ้นนี้มุ่งศึกษาประวัติศาสตร์จีนในช่วงปลายราชวงศ์ชิงจากภาพข่าวที่ได้รับการตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ฝรั่งเศสในปี ค.ศ. 1891-1911 เนื่องจากผู้วิจัยเห็นว่าการศึกษาประวัติศาสตร์ของชาติหนึ่งนอกจากควรอ่านข้อมูลจากมุมมองของ “คนในชาติ” แล้ว ยังจำเป็นต้องค้นคว้าหาข้อมูลจากมุมมองของ   “คนนอกชาติ” ควบคู่ไปด้วย เพื่อเติมเต็มช่องว่างทางประวัติศาสตร์ให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้  คำถามการวิจัยคือ หนังสือพิมพ์ฝรั่งเศสสะท้อนมุมมองจากภาพข่าวเกี่ยวกับเนื้อหาประวัติศาสตร์จีนอย่างไร ผู้วิจัยตั้งสมมุติฐานการศึกษาว่า หนังสือพิมพ์ฝรั่งเศสมุ่งเสนอมุมมองไปที่ประวัติความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับฝรั่งเศส และประวัติความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับมหาอำนาจจักรวรรดินิยม

การศึกษานี้ใช้วิธีการวิจัยทางประวัติศาสตร์เป็นหลัก โดยรวบรวมเอกสารชั้นต้น วิเคราะห์เนื้อหาประวัติศาสตร์จีน และรับรู้มุมมองของฝรั่งเศสจากหนังสือรวมภาพข่าวเรื่อง “ประวัติศาสตร์จีนที่หล่นหายในตะวันตก: ประวัติศาสตร์จีนสมัยปลายราชวงศ์ชิง ค.ศ. 1891-1911 จากการบันทึกของหนังสือสือพิมพ์ฝรั่งเศส เลอ เปอติ ฌูคนัล” (《遗失在西方的中国史：法国〈小日报〉记录的晚晴1891-1911》)

ผลการวิจัยพบว่า มีภาพข่าวที่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์จีนสมัยปลายราชวงศ์ชิงจำนวนทั้งสิ้น 112 ภาพ เนื้อหาของภาพข่าวที่ปรากฏในหนังสือพิมพ์ฝรั่งเศสแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่หนึ่ง ภาพข่าวประวัติความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับมหาอำนาจจักรวรรดินิยม จำนวน 64 ภาพ จากมุมมองของนักข่าวฝรั่งเศส ภาพข่าวเหล่านี้สะท้อนเหตุการณ์สงครามระหว่างจีนกับญี่ปุ่นครั้งที่ 1 กบฏนักมวย การบุกจีนของกองทัพพันธมิตรแปดชาติ และสงครามระหว่างรัสเซียกับญี่ปุ่น เป็นต้น กลุ่มที่สอง ภาพข่าวประวัติความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับฝรั่งเศส แม้ว่าภาพข่าวเหล่านี้มาจากหนังสือพิมพ์สัญชาติฝรั่งเศส แต่กลับนำเสนอเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องเฉพาะจีนกับฝรั่งเศสเพียง 26 ภาพเท่านั้น ซึ่งได้เล่าเหตุการณ์ความขัดแย้งอย่างรุนแรงระหว่างจีนกับฝรั่งเศสในสมัยปลายราชวงศ์ชิง อย่างไรก็ตาม ผู้วิจัยยังพบเนื้อหาภาพข่าวกลุ่มที่สามซึ่งอยู่นอกเหนือสมมุติฐาน กล่าวคือ ภาพข่าวประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องเฉพาะประเทศจีน จำนวน 22 ภาพ ส่วนใหญ่นำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับขบวนการปฏิวัติและภัยพิบัติในประเทศจีน ตลอดจนนำเสนอภาพบุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์ในราชสำนักชิง ในภาพรวม ผู้วิจัยพบว่าภาพข่าวในหนังสือพิมพ์ฝรั่งเศสสะท้อนมุมมองว่าจีนเป็นผู้จุดชนวนความขัดแย้งกับต่างชาติ และยังเป็นผู้ที่ทำให้เหตุปะทะทวีความรุนแรงมากขึ้น ในขณะที่ ภาพข่าวเหล่านี้กลับนำเสนอและให้ความสำคัญว่าฝรั่งเศสและมหาอำนาจจักรวรรดินิยมเป็นฝ่ายที่ถูกกระทำ จึงจำเป็นต้องใช้กำลังเพื่อพิทักษ์ผลประโยชน์ของตนเอง

คำสำคัญ: ประวัติศาสตร์จีน ปลายราชวงศ์ชิง หนังสือพิมพ์ ฝรั่งเศส