ขบวนการเคลื่อนไหวของแนวคิดการพัฒนาทางเลือกในประเทศไทย (2523-ปัจจุบัน)

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิดและการขบวนการที่ขับเคลื่อนแนวคิดการพัฒนาทางเลือกในประเทศไทยมีอะไรบ้าง มีลักษณะเช่นไร มีผลต่อสังคมอย่างไรมีการถกเถียง ปะทะ ประสาน กับแนวคิดการพัฒนาทางเลือกอื่นและกับแนวทางการพัฒนากระแสหลักอย่างไรบ้าง มีพัฒนาการมาจนถึงปัจจุบันได้อย่างไร โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยการศึกษาและวิเคราะห์เอกสาร ประกอบกับการสัมภาษณ์เชิงลึก โดยมีขอบเขตด้านระยะเวลา ตั้งแต่การแสวงหาครั้งที่ 2 จนถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2523 – พ.ศ. 2560) ซึ่งพบว่าแนวคิดและขบวนการพัฒนาทางเลือกมีการเปลี่ยนแปลงตามบริบทสังคม ช่วงทศวรรษ 2520 เกิดกลุ่มเศรษฐศาสตร์การเมือง แนวคิดการพัฒนาเชิงพุทธ และแนวคิดวัฒนธรรมชุมชน ซึ่งให้ความสำคัญกับการวิพากษ์วิจารณ์การพัฒนากระแสหลักและการพึ่งตนเองของชุมชนในชนบท ช่วงทศวรรษ 2530 จากบริบทของความเสื่อมโทรมและความขัดแย้งในทรัพยากรธรรมชาติทำให้แนวคิดการพัฒนาที่ยั่งยืนและแนวคิดสิทธิชุมชนมีความสำคัญขึ้นมา ต่อมาเมื่อเกิดวิกฤตเศรษฐกิจในปี พ.ศ. 2540 และศรัทธาที่สูงยิ่งต่อพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 รวมถึงกลไกการขับเคลื่อนจากภาครัฐ ทำให้แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงกลายเป็นแนวคิดการพัฒนาทางเลือกหลักของประเทศไทย แต่ก็มีจุดอ่อนในด้านความชัดเจนในการขับเคลื่อนปฏิบัติ และด้านการกระจายรายได้ สำหรับข้อเสนอแนะคือ 1) เปิดพื้นที่ให้มีการถกเถียงและการทดลองปฏิบัติจริงเพื่อปรับปรุงแก้ไขจุดอ่อนของแต่ละแนวคิด โดยเฉพาะแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงในด้านการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของสังคมเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ กระจายรายได้ และการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน 2) ทบทวนแนวทางการนำนโยบายไปปฏิบัติของแผนการพัฒนาระดับชาติ โดยเฉพาะความชัดเจนของแนวคิดและการขับเคลื่อนแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง รวมถึงแนวทางการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนและการส่งเสริมการกระจายอำนาจ