อุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ของอารมณ์สุขและอารมณ์เศร้าในภาษาไทย: การศึกษาตามแนวภาษาศาสตร์ปริชาน

บทคัดย่อ

การศึกษารูปภาษาที่แสดงอารมณ์สุขและอารมณ์เศร้าในเชิงเปรียบเทียบสามารถสะท้อนให้เห็นระบบ
มโนทัศน์ของผู้ใช้ภาษาในสังคมใดสังคมหนึ่ง บทความวิจัยเรื่องนี้มุ่งอธิบายระบบมโนทัศน์ของคนไทยผ่าน
การวิเคราะห์รูปภาษาที่เป็นอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์แสดงอารมณ์สุขและอารมณ์เศร้าของผู้ใช้ภาษาไทย ข้อมูลการศึกษาได้มาจากผลงานรางวัลวรรณกรรมสร้างสรรค์ยอดเยี่ยมแห่งอาเซียน และตีพิมพ์เผยแพร่ตั้งแต่พ.ศ. 2522 จนถึง พ.ศ. 2566 การวิเคราะห์นี้อยู่บนพื้นฐานกรอบความคิดทางภาษาศาสตร์ปริชาน รวมถึงทฤษฎีอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ ทฤษฎีต้นแบบ ผังภาพ และทฤษฎีการตีความควบคู่กับแนวคิดเกี่ยวกับอารมณ์สุขและอารมณ์เศร้า ผลการวิจัยพบว่า มโนทัศน์อารมณ์สุขปรากฏ 5 มโนทัศน์ ได้แก่ อารมณ์สุขเป็นความสว่าง อารมณ์สุขเป็นทิศทางขึ้น อารมณ์สุขเป็นของเหลว อารมณ์สุขเป็นทรัพย์สิน และ อารมณ์สุขเป็นอาหาร ในขณะที่มโนทัศน์อารมณ์เศร้ามี 4 มโนทัศน์ ได้แก่ อารมณ์เศร้าเป็นความมืด อารมณ์เศร้าเป็นทิศทางลง อารมณ์เศร้าเป็นของเหลว และ อารมณ์เศร้าเป็นอาหาร การวิเคราะห์แสดงให้เห็นว่าอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์เหล่านี้สะท้อนถึงการเชื่อมโยงอย่างเป็นระบบของประสบการณ์ระหว่างวงความหมาย ซึ่งเผยให้เห็นโครงสร้างเชิงมโนทัศน์พื้นฐานของผู้ใช้ภาษาไทย กล่าวโดยสรุปแล้ว การศึกษานี้ได้ให้หลักฐานทางภาษาเกี่ยวกับวิธีการทางปริชานที่คนไทยใช้สร้างมโนทัศน์ประสบการณ์ทางอารมณ์