การขยายความหมายของคำกริยาแสดงการเคลื่อนที่ “ผ่าน”: การศึกษาตามแนวคิดอรรถศาสตร์ปริชาน

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

         งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะการขยายความหมายของคำกริยาแสดงการเคลื่อนที่ “ผ่าน” และทำความเข้าใจกระบวนการทางปริชานของคนไทย ด้วยทฤษฎีการย้ายผังภาพเหตุการณ์ของอรรถศาสตร์ปริชาน  โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากคลังข้อมูลภาษาไทยแห่งชาติ  ผลการวิจัยพบว่า คำว่า “ผ่าน” มีแนวโน้มการขยายความหมาย 3 แนวโน้มหลักที่เกิดจากการกลายเป็นฉากหน้า (foregrounding) ได้แก่ (1) การทำให้ “สิ่งเคลื่อนที่” กลายเป็นฉากหน้า (2) การทำให้ “ที่หมาย” กลายเป็นฉากหน้า (3) การทำให้ “เส้นทาง”กลายเป็นฉากหน้า       บนพื้นฐานแนวโน้มดังกล่าวส่วนประกอบแต่ละส่วนของผังภาพเหตุการณ์ซึ่งอยู่ในวงมโนทัศน์หนึ่งจะมีการถ่ายโยง ไปยังวงมโนทัศน์อื่นๆ ด้วยกลไกทางปริชานที่เรียกว่า “อุปลักษณ์” การศึกษาครั้งนี้ช่วยให้เข้าใจการสร้างมโนทัศน์และระบบปริชานของคนไทยได้มากยิ่งขึ้น อีกทั้งยังมีส่วนช่วยพัฒนาการเรียนการสอนภาษาไทยในฐานะภาษาต่างประเทศให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

คำสำคัญ   ผ่าน, คำกริยาแสดงการเคลื่อนที่, การย้ายผังภาพเหตุการณ์, การกลายเป็นฉากหน้า, การถ่ายโยงเชิง

              อุปลักษณ์